BEBEKLİK DÖNEMİNDE BESLENME

Ayrıntılar

Uz Dr Hale Yener tarafından yazıldı.

Bebeğin ilk yıl içinde büyüme ve gelişme hızı çok yüksek olduğundan bu dönemdeki beslenme çok önemlidir. Bu dönemdeki beslenmenin ileriki yaşlara yansıyan önemli etkileri vardır. Çocuğun genetik potansiyeline uygun büyümesi, ileriki yaşlarda ortaya çıkabilecek allerjik hastalıklar, kalp damar hastalıkları gibi hastalıkların önlenmesi bu dönemdeki beslenme ile yakın ilişkilidir.

Çocukların büyüme hızı ve enerji gereksinimleri yaşa göre değişir, buna bağlı olarak da protein, enerji, vitamin ve mineral gereksinimleri de değişmektedir.

            İlk yaşta günlük enerji gereksinimi 80–120 kcal/kg arasındadır. Anne sütü ve formül sütlerle beslenen bebeklerde kalorinin %9–15 i proteinlerden, %45–55 i karbonhidratlardan %35-45’i de yağlardan sağlanmaktadır. Enerji yeterliliğinin en güvenilir ölçütü çocuğu büyüme temposu ve sağlık durumudur.

0-6 aylık Beslenme

Bu dönemde ideal beslenme biçimi yalnız anne sütü ile beslenmedir. Anne sütü ile beslenmenin uygulanamadığı koşullarda bileşimi anne sütüne benzeyecek şekilde değiştirilmiş formül süt olarak da adlandırılan mamalar kullanılmaktadır. Anne sütü ile beslenen bebeklerde emzirme sıklığı ve süresi bebeğin isteğine göre belirlenirken mama ile beslenen bebeklerde bebeğin yaşına göre ayarlanır. Zamanında doğan bebeğin mide kapasitesi, 15–20 ml dir

Bebebeğin 1 öğünde alacağı miktar ve öğün sayısı yaşına göre değişir,

                                   1 öğünde alacağı miktar.                    Öğün sayısı;

1–2 haftada                50–70 ml                                            7–8 öğün

2–6 haftada                75–110 ml                                          6–7 öğün

2 ay                             110–180 ml                                        5–6 öğün

3 ay                             170–220 ml                                        5-6 öğün

Bunlar ortalama değerlerdir. Bebek 1 öğünde daha az veya çok alabilir, beslenme sıklığı bebekten bebeğe değişir.

Anne sütü olmayan ve mama verilemeyen bebeklerde inek sütü sulandırılıp şeker eklenerek kullanılabilir, ancak ilk yıl içinde inek sütünün bebekte kansızlık, alerjik hastalıklar, sindirim sorunlarına yol açtığı bilinmektedir. Anne sütü ve mamalardaki protein whey protein olarak adlandırılan sindirimi kolay esansiyel aminoasitleri içeren proteindir, inek sütünde ise kazein daha fazladır.

Anne sütü olduğu halde kilo alımı yetersiz olan bebeklere birkaç öğün mama eklenebilir. Annenin çalıştığı durumlarda anne sütü sağılıp buzdolabında saklanarak annenin olmadığı saatlerde verilebilir.

Biberon kullanımında biberon temizliğine dikkat edilmeli, damla damla süt akışına izin verecek biberon emziği seçilmeli ve bebek yarı dik pozisyonda beslenmelidir. Çocuk mamayı bitirmeye zorlanmamalıdır.

Mama ile beslenen bebeklerde 4.aydan sonra ek besinlere geçiş yapılabilir. Bebeğin katı besinlere geçiş için hazır olduğunu gösteren bulgular şunlardır,

-          Doğum kilosunun iki katına çıkmış olmak,

-          Günde 950 ml den fazla süt tüketiyor olmak

-          Nörolojik olarak hazır olduğunu gösteren çiğneme, yutma fonksiyonu gelişmiş olması baş ve gövde kontrolünü sağlaması,

Bebeğe ilk verilecek besinler meyve püresi, pirinç unu ile hazırlanmış muhallebi, yoğurt, sebze çorbası gibi besinlerdir. Elma şeftali gibi meyveler cam rendeden rendelenerek önce suyu sonra püresi verilir. Muhallebi, pirinç unu ve formül mama ile hazırlanmalıdır. Buğday, yulaf gibi tahıllar gluten içerdiği için, nişasta da karbonhidrat dışında besleyici değeri olmadığı için önerilmez.

Ek gıdalara geçişte dikkat edilmesi gereken noktalar;

-          Besinler az miktarda kaşık veya fincanla verilmeye başlanır, yavaşça artırılır,

-          Yeni besin bebek açken denenir,

-          Farklı besinler en az 3 gün tercihen 7 gün arayla denenir,

-          İlk kez verilen yiyeceklerin allerjik olup olmadığı kontrol edilir,

-          Besinler temiz ve taze pişmiş olmalıdır,

-          Tuzlu, baharatlı, alerji yapma olasılığı yüksek besinler bebeklere verilmez,

-          Bebeğin hoşlanmadığı yiyecekler 2–3 hafta aralarla tekrar denenir

Anne sütü ile beslenen ve kilo alımı iyi olan bebeklere de 6 aydan sonra ek gıdalara başlamak gerekir. Çünkü ek gıdalara erken başlamak gibi geç başlamanın sakıncaları olabilir. Bebeğin çiğneme yutma becerilerinin gelişmesi farklı tat ve kıvamlara alışması için 7.ayı geçirmemek gerekir. Ek besinlere ilk geçişte bebekler dilleri ile besinleri itebilir, bu bebeğin istem dışı yaptığı bir harekettir, bebeğin çiğneme ve yutma işlerini öğrenmesi zaman alabilir, sabırlı olmak gerekir. Birçok bebek yiyeceklere kendi eliyle dokunup ağzına götürmek ister, bu hareketlere izin verilmesi bebeğin daha çabuk öğrenmesine yardımcı olur.

6-12 aylık Beslenme

Daha önce başlanmamışsa meyve püresi, muhallebi ve yoğurt ile başlanacak besinlerdir. Sebze çorbası içeriği bakımından dengeli bir besindir. Patates ve havuç yanında mevsim sebzelerinden kabak, ıspanak, kereviz gibi bir yeşil sebze eklenir, tahıl olarak pirinç, irmik daha sonra mercimek eklenebilir, 1 tatlı kaşığı yağ ve az suyla pişirilerek hazırlanır. İlk bir yıl içinde bebeklere tuz verilmemelidir. Pırasa, taze fasulye gibi lifli sebzeler püre haline getirmesi zor olduğu için başlangıçta kullanılmaz. Ispanak pişirildikten sonra taze olarak yenmelidir, bekletildiğinde nitrat içeriği artar. Bakla nadir olmakla birlikte favizim denilen bakla zehirlenmesine yol açtığından, patlıcanda vitamin ve mineralden fakir olduğu için ilk yılda önerilmez.

Yoğurt probiotik ve kalsiyum içerdiği için yararlı bir besindir, günde 1 küçük kâse (150 ml) verilmesi önerilmektedir.

Bu aylarda diğer başlanan bir öğün de kahvaltıdır. Yumurta sarısı, peynir, bisküvi, ekmek veya tahıllı kaşık mamaları ile hazırlanır. Yumurtadaki protein vücudun en iyi yararlanabildiği protein şeklidir. Kolesterol miktarı yüksektir, ancak bebeklerde beyin ve sinir gelişimi için kolesterol ve yağa ihtiyaç vardır. Bu nedenle 1–1,5 yaşına kadar her gün 1 yumurta verilebilir. Bebeğin kırmızı et gibi diğer kolesterol içeriği yüksek gıdalarla beslenmesi başladığında yumurta gün aşırıya geçilir.

Et grubu hem protein hem demir yönünden zengindir, yağsız kırmızı et, tavuk etinin yumuşak kısımları sebze pürelerine 1 köfte büyüklüğünde eklenmelidir. Daha sonra et köfte şeklinde ayrı da verilebilir. Karaciğer de demirden zengindir ayda iki kez verilebilir. Balık omega3 yağ asitlerimi içerir bunlar kanda trigliserid tarama düşürüp pıhtılaşmayı engeller.9–12 aydan sonra haftada 1–2 kez balık verilebilir.

Baklagiller de bitkisel protein ve demirden zengindir, ancak demirin kullanımı iyi değildir. Baklagillerin içerdiği fitat, protein emilimini azaltmaktadır., bu nedenle suda bekletip pişirmek yararlıdır.

9.aydan sonra kıymalı sebze yemekleri, dolma, pilav, makarna gibi yemeklerden de bebeğe verilebilir.

İnek sütü bağırsak geçirgenliğinin fazla olması nedeniyle ilk yıl içinde allerjiye neden olabilir, ayrıca anemi (kansızlık) yapabilir. İnek sütünün yoğurt veya muhallebi olarak tüketilmesi sindirim sistemi için daha az sorun oluşturmaktadır. Yağsız sütler 1,5–2 yaşatan önce önerilmez.

İleriki yaşlarda kalp, damar hastalıklarını önlemek için doymuş yağ oranı fazla kızartma, fast-food tipi yiyeceklere bebeği alıştırmamak gerekir. Bebeğin kalp sağlığı için sıvı yağ (zeytinyağ) tercih edilmeli, ancak tereyağın da bebeğin gelişimi için gerekli vitamin ve yağlar içerdiği unutulmamalıdır, günde 1 çay kaşığı kadar verilebilir. Sebze ve meyveler vitamin ve lifden zengindir, günde 2 porsiyon kadar verilmelidir.

9 ay için örnek menü

Kahvaltı,        Anne sütü veya formül sütü 150 ml

                        1 yumurta sarısı

                        1 tatlı kaşığı pekmez

                        3–4 bisküvi veya ½ dilim ekmek

Öğle                1 kabak dolması

veya 2–3 yemek kaşığı sebzeli nohutlu köfte

                        veya 2–3 yemek kaşığı kıymalı patates

                        100 ml yoğurt

İkindi             1 kase yoğurt

                        1 küçük meyve

Akşam            200 ml muhallebi veya

                        1 kâse tarhana çorbası

Özetle bir yıl içinde anne sütüne devam edilmesi, mümkün olduğunca doğal katkısız besinlerle beslenmesi, besin gruplarından dengeli bir şekilde beslenmesi bebeğin ileriki yaşlarında sağlıklı gelişimi için yararlı olacaktır.

Uz Dr Hale Yener

İrenbe Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.