Doğum Kontrol Yöntemleri

Ayrıntılar

Op Dr Aral Özbal tarafından yazıldı.

Evli çiftlerin istedikleri zaman, istedikleri kadar çocuk sahibi olmaları, istemedikleri zaman da gebeliklerin önlenmesi,  aile planlamasının tanımı ve amacıdır.

Bu amaçla, çeşitli doğum kontrol yöntemleri kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin arasından kendinize en uygun olanı seçmeye çalışınız. Korunma yöntem tercihi her çiftte farklılık gösterebildiği gibi, bazı korunma yöntemlerinin yan etkileri de vardır.

Bu yüzden yeterince araştırıp en iyisini, kendinize göre en uygun olanını bulmanız gerekir. Kısacası en doğru tercih, en kolay uygulayabildiğiniz ve yeterli sonuç alabileceğiniz yöntemlerdir.

Ancak, hiçbir doğum kontrol yönteminin, gebelikten %100 korumadığı unutmamalısınız.

DOĞAL YÖNTEMLER

· Takvim Yöntemi

· Emzirme

· Geri Çekme

DOĞUM KONTROL YÖNTEMLERİ

Doğum Kontrol Hapları
Prezervatif
Spiral
Üç aylık iğneler
Aylık iğneler
Norplant
Vaginal Kontraseptif halka
Doğum Kontrol flasteri
Ertesi gün hapları

KALICI YÖNTEMLER

Tüplerin Bağlanması
Vazektomi Erkekte tüplerin bağlanması

TAKVİM YÖNTEMİ

En kısa adet dönemi 28 gün, en uzun adet dönemi 30 gün olan bir kadında, gebe kalma olasılığının en yüksek olduğu dönem, âdetin 10. ve 19. günleri arasıdır. Bu dönemlerde cinsel ilişkide bulunulmamalıdır.

Bu yöntem kadının hormonal dengesindeki değişikliklere bağlı olarak ortaya çıkan vücut ısısı artışı, akıntı miktar ve şeklindeki artış, yumurtlama esnasında kadının ağrı duyması, adet düzeni belirli bir süre izlendikten sonra yumurtlama gününün tahmin edilmesi ile spermin dölleme yeteneğini koruma süresi de göz önüne alınarak cinsel ilişkiye ara vermek ya da ek bir korunma yöntemi uygulamak şeklindedir.

Bu yöntemin başarısızlık oranı oldukça yüksektir. Olağan çiftlerde başarısızlık %20'lere kadar çıkmaktadır.

EMZİRME

Emzirme, önceden saptanamayan bir süre ile yumurtalık fonksiyonlarının durmasına sebep olur. Bu sürenin uzunluğu emzirmenin sıklığı ve süresi tarafından belirlenir. Gebelikten sonra ortaya çıkan ve emzirme ile devam eden süt yapımı, beyinde yumurtlama için gerekli olan hormonların yapımını engeller. Bu olayın mekanizması tam olarak bilinmemektedir. Aynı şekilde doğum yapmadığı halde göğüslerinden süt gelen kadınların bir kısmında da yumurtlama olmamakta, hatta bu kadınlar adet görmemektedirler.

Emzirmenin gebelikten ne kadar süreyle koruyacağının önceden tespit edilmesi güçtür. Ancak ek gıdalara geçildiği andan itibaren koruyuculuk azalır. Ancak emzirirken adet görülmeyen dönemlerde koruyuculuk %88 ile % 98 arasında değişir. Ek gıdalara geçildiği ya da emzirme azaldığı zaman doğal olarak koruyuculuk da azalır.

Doğumdan sonra adet görülmeyen ve yumurtlamanın olmadığı dönem 24 aya kadar uzayabilse de genelde kadınlarda doğumdan sonra 1-2 ay içerisinde yumurtlama başlar. Bu gebelik riski demektir.

GERİ ÇEKME

Dünyada en yaygın kullanılan doğum kontrol yöntemi coitus interruptus yani geri çekme yöntemidir.

Özellikle geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde, ilk tercih edilen yöntemdir. Dünya nüfusunun büyük çoğunluğu bu tür ülkelerde bulunduğundan, kaçınılmaz olarak dünyada da en çok kullanılan gebelikten korunma yöntemidir.

Gerçekten de geri çekme yöntemi tüm doğum kontrol yöntemleri arasında en başarısız olanıdır. Başarısızlığın en önemli nedeni, orgazm ve ejekülasyon anında geri çekmenin çoğu zaman zor olması, ejekülasyondan önce gelen sıvı içinde sperm bulunması ve ejekülatın vajina dışına bulaşması durumunda nadiren de olsa spermlerin vajina içine girip ilerleyerek döllenmeyi gerçekleştirebilmeleridir.

Geri çekme, ancak çok nadir olarak cinsel ilişkide bulunan çiftlerde ya da çocuk isteyip istemediklerine karar verememiş, olursa olur düşüncesinde olan çiftler için uygundur.

DOĞUM KONTROL HAPLARI

Doğum kontrol hapı etkinliği çok yüksek bir yöntemdir. Tüm yöntemlere bakıldığında en etkili geri dönebilen korunma yöntemi haplardır.

Bütün doğum kontrol yöntemlerinin teorik ve pratik koruyuculukları vardır. Aradaki fark, kişisel farklılıklar ve kullanıcı hatalarından kaynaklanmaktadır. Usulüne uygun kullanıldığında oral kontraseptiflerin koruyuculuğu %99.96'dır. Başarısızlık şansı yani hap kullanımına rağmen hamilelik oluşması 1.000'de birden daha az görülen bir durumdur. Buna karşın pratik koruyuculuk oranı %97 civarındadır. Bu oran bile diğer pek çok yöntemin teorik koruyuculuğundan daha yüksektir.

Yeni yapılan çalışmalar düşük doz hapların uzun süreler güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Bu nedenle yeni kuşak düşük dozlarda östrojen içeren oral kontraseptifler menopoza kadar kullanılabilir.

Oral kontraseptif ile korunan bir kadın çocuk sahibi olmaya karar verene kadar hiç ara vermeden kullanmaya devam edebilir.

Kadınların pek çoğu hap almayı zaman zaman unutmaktadır. Bu durumda hapın koruyuculuğu azalabilmekte ve istenmeyen gebelikler görülebilmektedir.

Eğer doğum kontrol hapınızı almayı unuttuğunuzu fark ederseniz unuttuğunuz hap sayısı ve bulunduğunuz döneme göre ek önlemler alarak istenmeyen bir gebeliğin önüne geçebilirsiniz.

. 

Ne yapmalı ?


Ek korunma

1 hap unutulursa


Akla geldiği anda o hap alınır ve bir sonraki hap normal şekilde kullanılır


Gerekmez

İlk 2 haftada 2 hap unutulursa


Takip eden 2 günde ikişer hap alınır


Şart olmamakla beraber 7 gün ek korunma uygulanabilir.

Eğer 3. haftada 2 hap ya da herhangi bir zamanda ikiden fazla hap unutulursa


Kalan haplar bırakılıp yeni bir kutuya başlanır


Hemen ek bir korunma uygulanmalı ve 7 gün sürdürülmelidir.

Doğum kontrol haplarının kesinlikle kullanılamayacağı durumlar

Bilinen ya da şüphe edilen gebelik varlığı
Trombofilebit
Tromboembolik bozukluk, serebrovasküler hastalık.
Koroner arter hastalığı ya da iskemik kalp hastalığı öyküsü
Belirgin karaciğer bozukluğu,
Bilinen ya da şüphe edilen meme kanseri
Tanısı konmamış anormal kanamalar
35 yaş üzeri sigara içenler.

Klinik değerlendirme sonrası hastanın onayı ile dikkatli şekilde kullanılabilecek olan durumlar

Migren
Yüksek tansiyon
Myomlar
Gebeliğe bağlı şeker hastalığı.
Şeker hastalığı
Epilepsi
Gebelikte görülen tıkanma sarılığı
Orak hücreli anemi
Safra kesesi hastalığı ya da sarılık ile birlikte seyreden hastalıklar

EMZİRME DÖNEMİNDE KULLANIM
Doğum sonrası oral kontraseptif kullanımı sütün hem miktarını hem de kalitesini azaltmaktadır. Bu nedenle emziren annelerde 3 aydan önce doğum kontrol haplarının kullanılması önerilmez. Emzirmeyen ya da düzensiz emziren anneler ise doğumu takip eden 6. haftadan başlayarak düşük doz doğum kontrol haplarını kullanabilirler.

SPİRAL

Rahim içi araç geri dönebilir doğum kontrolü sağlayan ve ana yapısı kıvrılabilir polietilen olan küçük bir araçtır. Yapısı T harfine benzer. Polietilen gövde üzerinde bakır tel sarılıdır. Bu bakır zaman içinde yavaş yavaş salınarak RİA'nın etki mekanizmalarından birini oluşturur. Bir de hormon salgılayan türleri vardır. Günümüzde kullanılan modern spirallerin önerilen kullanım süreleri değişkendir. Üretici firmalar bakırlı olanların 3 yıl ile 8 yıl arasında değişen kullanım süreleri belirtmekle birlikte, yapılan klinik deneysel çalışmalarda bunların hemen hepsinin 10 yıl süreyle sorunsuz kullanılabileceği gösterilmiştir. Hormon salgılayanların da ömrü 5 yıl kadardır.

En iyi ya da en uygun doğum kontrol yöntemi nedir sorusu, cevabı kolay olmayan bir sorudur. Çünkü her yöntem her kişiye uygun olmayabilir. Doğum kontrol yöntemi seçiminde kişinin yaşı, doğum yapıp yapmadığı, adet düzeni, alışkanlıkları, cinsel yaşantısı gibi pek çok faktör rol oynar. Bu nedenle " sizce en uygun doğum kontrol yöntemi nedir? " sorusu yanlış bir sorudur. Doğru soru " benim için en uygun doğum kontrol yöntemi nedir? " olmalıdır. Bu soruya en doğru ve gerçekçi cevabı ise ancak eşiniz, doktorunuz ve siz bir araya gelerek bulabilirsiniz.

Op Dr Aral Özbal

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı/İrenbe

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.